RRB NTPC - આધુનિક ભારત – સામાજિક અને ધાર્મિક સુધારા

 

આધુનિક ભારત – સામાજિક અને ધાર્મિક સુધારા

📘 History – RRB NTPC Level | 100% Syllabus Coverage (Gujarati Medium)

---

🔰 પરિચય (Introduction)

19મી સદીમાં ભારતમાં
👉 કુરિવાજો
👉 અંધશ્રદ્ધા
👉 જાતિવ્યવસ્થા
👉 સ્ત્રીઓ પર અણ્યાય

વિરુદ્ધ સામાજિક અને ધાર્મિક સુધારા આંદોલનો શરૂ થયા.
આ સુધારાઓએ ભારતીય સમાજને આધુનિકતા, સમાનતા અને માનવતાના માર્ગે આગળ ધપાવ્યો.

📌 RRB NTPC માટે:
સુધારકનું નામ + આંદોલન + મુખ્ય ઉદ્દેશ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ.

---

1️⃣ બ્રહ્મ સમાજ (Brahmo Samaj)

• સ્થાપક: રાજા રામમોહન રોય (1828)

• સ્થાન: કોલકાતા

• ઉદ્દેશ:

  • સતી પ્રથાનો વિરોધ

  • એકેશ્વરવાદ

  • સ્ત્રી શિક્ષણ

📌 રાજા રામમોહન રોયને આધુનિક ભારતના પિતા કહેવાય છે.

---

2️⃣ આર્ય સમાજ (Arya Samaj)

• સ્થાપક: સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી (1875)

• સૂત્ર: “વેદોમાં પાછા જાઓ”

• ઉદ્દેશ:

  • મૂર્તિપૂજાનો વિરોધ

  • જાતિવ્યવસ્થાનો વિરોધ

  • સ્ત્રી શિક્ષણ

---

3️⃣ રામકૃષ્ણ મિશન

• સ્થાપક: સ્વામી વિવેકાનંદ (1897)

• આધાર: રામકૃષ્ણ પરમહંસના વિચારો

• ઉદ્દેશ:

  • માનવ સેવા

  • ધાર્મિક સહિષ્ણુતા

  • રાષ્ટ્રભાવના

📌 સૂત્ર: “માનવ સેવા એ જ ઈશ્વર સેવા”

---

4️⃣ સત્યશોધક સમાજ

• સ્થાપક: જ્યોતિબા ફુલે (1873)

• વિસ્તાર: મહારાષ્ટ્ર

• ઉદ્દેશ:

  • બ્રાહ્મણવાદનો વિરોધ

  • નીચી જાતિઓના અધિકાર

  • સ્ત્રી શિક્ષણ

---

5️⃣ અલીગઢ આંદોલન

• નેતા: સર સૈયદ અહમદ ખાન

• ઉદ્દેશ:

  • મુસ્લિમ સમાજમાં આધુનિક શિક્ષણ

  • વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણ

• સંસ્થા: અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી

---

6️⃣ થિયોસોફિકલ સોસાયટી

• નેતા: એની બેસન્ટ

• ઉદ્દેશ:

  • ભારતીય સંસ્કૃતિનો ગૌરવ

  • આધ્યાત્મિક એકતા

---

7️⃣ મુખ્ય સામાજિક સુધારા (Acts & Reforms)

સુધારો	વર્ષ
સતી પ્રથા પ્રતિબંધ	1829
વિધવા પુનર્વિવાહ કાયદો	1856
બાળલગ્ન પ્રતિબંધ	1929
સ્ત્રી શિક્ષણ	19મી સદી

---

🎯 RRB NTPC Exam Point (Must Remember)

• બ્રહ્મ સમાજ → રાજા રામમોહન રોય

• આર્ય સમાજ → સ્વામી દયાનંદ

• રામકૃષ્ણ મિશન → સ્વામી વિવેકાનંદ

• સત્યશોધક સમાજ → જ્યોતિબા ફુલે

• અલીગઢ આંદોલન → સર સૈયદ અહમદ ખાન

🇮🇳 **આધુનિક ભારત – સામાજિક અને ધાર્મિક સુધારા

20 One-liner Questions (RRB NTPC Level)**

1️⃣ બ્રહ્મ સમાજની સ્થાપના કોણે કરી? → રાજા રામમોહન રોય
2️⃣ બ્રહ્મ સમાજની સ્થાપના કયા વર્ષે થઈ? → 1828
3️⃣ સતી પ્રથા પર પ્રતિબંધ કયા વર્ષે લાગ્યો? → 1829
4️⃣ સતી પ્રથા વિરોધના મુખ્ય નેતા કોણ હતા? → રાજા રામમોહન રોય

5️⃣ આર્ય સમાજની સ્થાપના કોણે કરી? → સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી
6️⃣ આર્ય સમાજની સ્થાપના કયા વર્ષે થઈ? → 1875
7️⃣ આર્ય સમાજનું મુખ્ય સૂત્ર શું હતું? → “વેદોમાં પાછા જાઓ”

8️⃣ રામકૃષ્ણ મિશનની સ્થાપના કોણે કરી? → સ્વામી વિવેકાનંદ
9️⃣ રામકૃષ્ણ મિશનની સ્થાપના કયા વર્ષે થઈ? → 1897
🔟 “માનવ સેવા એ જ ઈશ્વર સેવા” કોના વિચારો છે? → સ્વામી વિવેકાનંદ

1️⃣1️⃣ સત્યશોધક સમાજની સ્થાપના કોણે કરી? → જ્યોતિબા ફુલે
1️⃣2️⃣ સત્યશોધક સમાજની સ્થાપના કયા વર્ષે થઈ? → 1873
1️⃣3️⃣ સત્યશોધક સમાજનો મુખ્ય ઉદ્દેશ શું હતો? → જાતિવ્યવસ્થાનો વિરોધ

1️⃣4️⃣ અલીગઢ આંદોલનના નેતા કોણ હતા? → સર સૈયદ અહમદ ખાન
1️⃣5️⃣ અલીગઢ આંદોલનનો મુખ્ય હેતુ શું હતો? → મુસ્લિમોમાં આધુનિક શિક્ષણ

1️⃣6️⃣ થિયોસોફિકલ સોસાયટી સાથે કઈ વિદેશી મહિલા જોડાયેલી હતી? → એની બેસન્ટ
1️⃣7️⃣ વિધવા પુનર્વિવાહ કાયદો કયા વર્ષે પસાર થયો? → 1856
1️⃣8️⃣ બાળલગ્ન પ્રતિબંધ કાયદો કયા વર્ષે આવ્યો? → 1929
1️⃣9️⃣ આધુનિક ભારતના પિતા કોને કહેવામાં આવે છે? → રાજા રામમોહન રોય
2️⃣0️⃣ સામાજિક-ધાર્મિક સુધારાઓનો મુખ્ય હેતુ શું હતો? → સમાજમાંથી કુરિવાજો દૂર કરવું