RRB NTPC- રાષ્ટ્રીય આંદોલન

 

રાષ્ટ્રીય આંદોલન (Indian National Movement)

📘 History – RRB NTPC Level | 100% Syllabus Coverage (Gujarati Medium)

---

🔰 પરિચય (Introduction)

રાષ્ટ્રીય આંદોલન એ ભારતને બ્રિટિશ શાસનમાંથી મુક્ત કરાવવાનો લાંબો સંઘર્ષ હતો.
👉 શરૂઆત: 1885
👉 અંત: 15 ઑગસ્ટ 1947

આ આંદોલન ત્રણ મુખ્ય તબક્કામાં વહેંચાય છે:
1️⃣ પ્રારંભિક રાષ્ટ્રીય આંદોલન
2️⃣ ગાંધીયુગ
3️⃣ અંતિમ સ્વાતંત્ર્ય સંઘર્ષ

---

1️⃣ પ્રારંભિક રાષ્ટ્રીય આંદોલન (1885–1905)

🔹 ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ

• સ્થાપના: 1885

• સ્થાપક: એ.ઓ. હ્યૂમ

• પ્રથમ અધિવેશન: બોમ્બે

• અધ્યક્ષ: ડબલ્યુ.સી. બેનર્જી

🔹 લક્ષણો

• સંવિધાનિક માંગો

• અરજીઓ, પ્રસ્તાવો

• મધ્યમવાદી નેતાઓ

📌 નેતાઓ: દાદાભાઈ નૌરોજી, ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે

---

2️⃣ ઉગ્રવાદી તબક્કો (1905–1917)

🔹 બંગાળ વિભાજન – 1905

• કરનાર: લોર્ડ કર્ઝન

• વિરોધ: સ્વદેશી અને બહિષ્કાર આંદોલન

🔹 ઉગ્રવાદી નેતાઓ

• બાલ ગંગાધર તિલક

• લાલા લાજપત રાય

• બિપિનચંદ્ર પાલ

📌 સૂત્ર: “સ્વરાજ મારો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે”

---

3️⃣ ગાંધીયુગ (1917–1947)

🔹 મહાત્મા ગાંધીનું આગમન

• ભારત પરત: 1915

• આંદોલનનો સ્વરૂપ બદલાયો → જનઆંદોલન

---

🟢 મુખ્ય ગાંધીય આંદોલનો

1️⃣ અસહકાર આંદોલન (1920–22)

• કારણ: જલિયાવાલા બાગ હત્યાકાંડ

• લક્ષણ: બ્રિટિશ સંસ્થાઓનો બહિષ્કાર

---

2️⃣ સવલત કાયદા સામે સત્યાગ્રહ

• રોલેટ એક્ટ – 1919

---

3️⃣ નમક સત્યાગ્રહ / નાગરિક અવગણના (1930)

• દાંડી યાત્રા

• નમક કાયદાનો ભંગ

---

4️⃣ ભારત છોડો આંદોલન (1942)

• સૂત્ર: “કરો કે મરો”

• નેતા: મહાત્મા ગાંધી

---

4️⃣ ક્રાંતિકારી આંદોલન

• ભગતસિંહ

• ચંદ્રશેખર આઝાદ

• સુખદેવ, રાજગુરુ

📌 લક્ષ્ય: શસ્ત્ર દ્વારા સ્વાતંત્ર્ય

---

5️⃣ અંતિમ તબક્કો અને સ્વાતંત્ર્ય

🔹 માઉન્ટબેટન યોજના – 1947

• ભારત અને પાકિસ્તાનનું વિભાજન

🔹 સ્વાતંત્ર્ય

• તારીખ: 15 ઑગસ્ટ 1947

• પ્રથમ વડાપ્રધાન: જવાહરલાલ નેહરુ

---

🎯 RRB NTPC Exam માટે Must-Remember Points

• INC સ્થાપના → 1885

• બંગાળ વિભાજન → 1905

• ગાંધીજીનું આગમન → 1915

• અસહકાર → 1920

• નમક સત્યાગ્રહ → 1930

• ભારત છોડો → 1942

• સ્વાતંત્ર્ય → 1947

🇮🇳 રાષ્ટ્રીય આંદોલન – 20 One-liner Questions (RRB NTPC Level)

1️⃣ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસની સ્થાપના કયા વર્ષે થઈ? → 1885
2️⃣ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના સ્થાપક કોણ હતા? → એ.ઓ. હ્યૂમ
3️⃣ કોંગ્રેસનું પ્રથમ અધિવેશન ક્યાં યોજાયું? → બોમ્બે
4️⃣ કોંગ્રેસના પ્રથમ અધ્યક્ષ કોણ હતા? → ડબલ્યુ.સી. બેનર્જી

5️⃣ બંગાળ વિભાજન કયા વર્ષે થયું? → 1905
6️⃣ બંગાળ વિભાજન કોણે કર્યું? → લોર્ડ કર્ઝન
7️⃣ બંગાળ વિભાજનના વિરોધમાં કયું આંદોલન શરૂ થયું? → સ્વદેશી આંદોલન

8️⃣ “સ્વરાજ મારો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે” સૂત્ર કોણે આપ્યું? → બાલ ગંગાધર તિલક
9️⃣ ગાંધીજી ભારત કયા વર્ષે પરત આવ્યા? → 1915

🔟 અસહકાર આંદોલન કયા વર્ષે શરૂ થયું? → 1920
1️⃣1️⃣ અસહકાર આંદોલનનો મુખ્ય કારણ કયો બનાવ હતો? → જલિયાવાલા બાગ હત્યાકાંડ
1️⃣2️⃣ રોલેટ એક્ટ કયા વર્ષે લાગુ થયો? → 1919

1️⃣3️⃣ નમક સત્યાગ્રહ / દાંડી યાત્રા કયા વર્ષે થઈ? → 1930
1️⃣4️⃣ દાંડી યાત્રાનું નેતૃત્વ કોણે કર્યું? → મહાત્મા ગાંધી

1️⃣5️⃣ ભારત છોડો આંદોલન કયા વર્ષે શરૂ થયું? → 1942
1️⃣6️⃣ “કરો કે મરો” સૂત્ર કયા આંદોલન સાથે જોડાયેલું છે? → ભારત છોડો આંદોલન

1️⃣7️⃣ ક્રાંતિકારી ભગતસિંહને કયા વર્ષે ફાંસી આપવામાં આવી? → 1931
1️⃣8️⃣ આઝાદ હિંદ ફોજના નેતા કોણ હતા? → સુભાષચંદ્ર બોઝ

1️⃣9️⃣ ભારતને સ્વાતંત્ર્ય કયા દિવસે મળ્યું? → 15 ઑગસ્ટ 1947
2️⃣0️⃣ સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન કોણ હતા? → જવાહરલાલ નેહરુ