RRB NTPC - બ્રિટિશ શાસનની નીતિઓ - History

 

બ્રિટિશ શાસનની નીતિઓ (Policies of British Rule in India)

📘 History – RRB NTPC Level | 100% Syllabus Coverage (Gujarati Medium)

---

🔰 પરિચય (Introduction)

બ્રિટિશોએ ભારતમાં માત્ર શાસન જ નહીં, પરંતુ
👉 આર્થિક શોષણ
👉 રાજકીય નિયંત્રણ
👉 સામાજિક ફેરફાર
👉 શિક્ષણ અને વહીવટ
દ્વારા લાંબા સમય સુધી પોતાનું પ્રભુત્વ જાળવ્યું.

📌 RRB NTPC માટે મુખ્યત્વે નીતિઓના નામ + હેતુ + અસર મહત્વપૂર્ણ છે.

---

1️⃣ આર્થિક નીતિઓ (Economic Policies)

🟢 (A) જમીન વ્યવસ્થા (Land Revenue Systems)

🔹 સ્થાયી બંધોબસ્ત (Permanent Settlement – 1793)

• અમલ: લોર્ડ કોર્નવાલિસ

• વિસ્તાર: બંગાળ, બિહાર, ઓડિશા

• જમિંદારોને જમીનમાલિક બનાવ્યા

• પરિણામ: ખેડુતોનું શોષણ

---

🔹 રૈયતવારી પદ્ધતિ (Ryotwari System)

• અમલ: થોમસ મ્યુનરો

• સીધો કર ખેડૂત પાસેથી

• વિસ્તાર: મદ્રાસ, બોમ્બે

---

🔹 મહાલવારી પદ્ધતિ (Mahalwari System)

• અમલ: હોલ્ટ મેકેન્ઝી

• ગામ સમૂહ પર કર

• વિસ્તાર: ઉત્તર ભારત

---

🟢 (B) ઉદ્યોગ નીતિ

• ભારતીય હસ્તકલા ઉદ્યોગનો નાશ

• કાચો માલ ઇંગ્લેન્ડ મોકલાયો

• ભારતને બજાર બનાવાયું

📌 આને કહે છે → Drain of Wealth

---

2️⃣ રાજકીય નીતિઓ (Political Policies)

🟢 (A) Divide and Rule

• ભારતીયોને ધર્મ/જાતિમાં વહેંચવા

• હેતુ: એકતા તોડવી

---

🟢 (B) Subsidiary Alliance

• અમલ: લોર્ડ વેલેસ્લી

• ભારતીય રાજ્યોની સ્વતંત્રતા ખતમ

---

🟢 (C) Doctrine of Lapse

• અમલ: લોર્ડ ડલહૌસી

• દત્તક પુત્ર અમાન્ય

• ઝાંસી, સતારા ભળી

---

3️⃣ વહીવટી નીતિઓ (Administrative Policies)

• કેન્દ્રિય વહીવટ

• અંગ્રેજી કાયદા

• આધુનિક ન્યાય પ્રણાલી

• પોલીસ અને સૈન્યનું પુનર્ગઠન

---

4️⃣ શિક્ષણ નીતિ (Educational Policy)

🔹 અંગ્રેજી શિક્ષણ

• **મેકોલે**ની મિનિટ (1835)

• હેતુ: ક્લાર્ક વર્ગ તૈયાર કરવો

• અંગ્રેજી ભાષાનો પ્રસાર

📌 “Indian in blood, English in taste”

---

5️⃣ સામાજિક-ધાર્મિક નીતિઓ (Socio-Religious Policies)

• સતી પ્રથા પ્રતિબંધ

• વિધવા પુનર્વિવાહ

• મિશનરી પ્રવૃત્તિ

📌 ભારતીયોમાં અસંતોષ વધ્યો → 1857નો વિદ્રોહ

---

🎯 RRB NTPC માટે Must-Remember Points

• Permanent Settlement → કોર્નવાલિસ

• Ryotwari → થોમસ મ્યુનરો

• Mahalwari → હોલ્ટ મેકેન્ઝી

• Divide and Rule → રાજકીય નીતિ

• English Education → મેકોલે

🇬🇧 બ્રિટિશ શાસનની નીતિઓ – 20 One-liner Questions (RRB NTPC Level)

1️⃣ બ્રિટિશ શાસનની મુખ્ય નીતિ શું હતી? → ભારતનું આર્થિક શોષણ
2️⃣ ભારતીય સંપત્તિ ઇંગ્લેન્ડ મોકલવાની નીતિને શું કહે છે? → Drain of Wealth
3️⃣ સ્થાયી બંધોબસ્ત (Permanent Settlement) કયા વર્ષે લાગુ થયો? → 1793
4️⃣ Permanent Settlement કોણે અમલમાં મૂક્યો? → લોર્ડ કોર્નવાલિસ
5️⃣ Permanent Settlement કયા પ્રદેશમાં લાગુ થયો? → બંગાળ, બિહાર, ઓડિશા

6️⃣ Ryotwari પદ્ધતિમાં કર કોણ ચૂકવે છે? → ખેડૂત (રૈયત)
7️⃣ Ryotwari પદ્ધતિ કોણે અમલમાં મૂકી? → થોમસ મ્યુનરો
8️⃣ Ryotwari પદ્ધતિ કયા પ્રદેશમાં લાગુ થઈ? → મદ્રાસ અને બોમ્બે
9️⃣ Mahalwari પદ્ધતિમાં કર કોના પરથી લેવાતો? → ગામ સમૂહ પરથી
🔟 Mahalwari પદ્ધતિ કોણે શરૂ કરી? → હોલ્ટ મેકેન્ઝી

1️⃣1️⃣ ભારતીય ઉદ્યોગોના નાશ પાછળની નીતિ શું હતી? → ઉદ્યોગ નાશ નીતિ
1️⃣2️⃣ ભારતને કાચા માલનો પુરવઠાકાર કોણે બનાવ્યું? → બ્રિટિશોએ
1️⃣3️⃣ “Divide and Rule” નીતિનો હેતુ શું હતો? → ભારતીય એકતા તોડવી
1️⃣4️⃣ Subsidiary Alliance નીતિ કોણે અમલમાં મૂકી? → લોર્ડ વેલેસ્લી
1️⃣5️⃣ Subsidiary Allianceથી રાજાઓની કઈ સત્તા ખોવાઈ? → સ્વતંત્રતા

1️⃣6️⃣ Doctrine of Lapse નીતિ કોણે અમલમાં મૂકી? → લોર્ડ ડલહૌસી
1️⃣7️⃣ Doctrine of Lapse હેઠળ કઈ રાણીનું રાજ્ય ભળી ગયું? → ઝાંસી
1️⃣8️⃣ અંગ્રેજી શિક્ષણની શરૂઆત કઈ મિનિટથી થઈ? → મેકોલેની મિનિટ (1835)
1️⃣9️⃣ અંગ્રેજી શિક્ષણ નીતિનો મુખ્ય હેતુ શું હતો? → ક્લાર્ક વર્ગ તૈયાર કરવો
2️⃣0️⃣ બ્રિટિશ નીતિઓના કારણે કયો મોટો વિદ્રોહ થયો? → 1857નો વિદ્રોહ