RRB NTPC - અધિવેશન (Session) ane બિલના પ્રકાર

 

 અધિવેશન (Session) – સંસદ

અધિવેશન શું છે?

👉 સંસદની એક બેઠક શરૂ થવાથી લઈને સમાપ્ત થવા સુધીના સમયગાળાને અધિવેશન (Session) કહે છે.
👉 અધિવેશન Parliament of India માટે ફરજિયાત બંધારણીય પ્રક્રિયા છે.

---

બંધારણીય જોગવાઈ

• કલમ 85 → રાષ્ટ્રપતિ સંસદનું અધિવેશન બોલાવે છે

• બે અધિવેશન વચ્ચે 6 મહિના કરતાં વધુ ગાળો ન હોવો જોઈએ

📌 Exam line:
Session → Article 85

---

સંસદના 3 પ્રકારના અધિવેશન

1️⃣ બજેટ અધિવેશન (Budget Session)

• સમય: ફેબ્રુઆરી – મે

• સૌથી લાંબું અધિવેશન

• મુખ્ય કામ:

  • વાર્ષિક બજેટ

  • નાણાકીય બિલ

  • કર સંબંધિત કાયદા

📌 Most Important for Exam

---

2️⃣ ચોમાસું અધિવેશન (Monsoon Session)

• સમય: જુલાઈ – ઓગસ્ટ

• મુખ્ય કામ:

  • નીતિ ચર્ચા

  • પ્રશ્નોત્તરી

  • સામાન્ય બિલ

---

3️⃣ શિયાળુ અધિવેશન (Winter Session)

• સમય: નવેમ્બર – ડિસેમ્બર

• મુખ્ય કામ:

  • અધૂરા બિલ

  • તાત્કાલિક રાષ્ટ્રીય મુદ્દા

---

🧠 Quick Memory Trick

Budget – Feb | Monsoon – Jul | Winter – Nov

---

📜 બિલના પ્રકાર (Types of Bills)

1️⃣ સામાન્ય બિલ (Ordinary Bill)

👉 નાણાકીય સિવાયના બધા બિલ

• લોકસભા કે રાજ્યસભા – બન્નેમાં રજૂ થઈ શકે

• બન્ને ગૃહોમાં પસાર થવું જરૂરી

• મતભેદ થાય → સંયુક્ત બેઠક

📌 Exam line:
Ordinary Bill → Joint Sitting possible

---

2️⃣ નાણાકીય બિલ (Financial Bill)

👉 પૈસા સંબંધિત, પણ Money Bill નથી

• લોકસભામાં જ રજૂ

• રાજ્યસભા સુધારા સૂચવી શકે

📌 Money Bill ≠ Financial Bill (Exam trap)

---

3️⃣ મની બિલ (Money Bill) ⭐⭐⭐

👉 કર, કર્જ, સંચિત નિધિ જેવા વિષયો

• માત્ર લોકસભામાં રજૂ

• રાજ્યસભા પાસે:

  • માત્ર 14 દિવસ

  • Reject / Amend શક્તિ નથી

• અધ્યક્ષ (Speaker) નક્કી કરે કે બિલ Money Bill છે કે નહીં

📌 Most asked in RRB NTPC

---

4️⃣ બંધારણીય સુધારા બિલ (Constitution Amendment Bill)

• બંધારણમાં ફેરફાર માટે

• વિશેષ બહુમતિ જરૂરી

• Joint sitting નથી

📌 Example:

• 2/3 બહુમતિ

---

5️⃣ ખાનગી સભ્ય બિલ (Private Member Bill)

• મંત્રી સિવાયના સભ્ય દ્વારા રજૂ

• શુક્રવારે રજૂ થાય છે

• બહુ ઓછા પસાર થાય

📌 GK favourite fact

---

📊 બિલના પ્રકાર – Quick Comparison

બિલનો પ્રકાર	રજૂઆત	રાજ્યસભાની સત્તા	Joint Sitting
સામાન્ય બિલ	બન્ને ગૃહ	સમાન	થાય
નાણાકીય બિલ	લોકસભા	સુધારા કરી શકે	નથી
મની બિલ	લોકસભા	14 દિવસ સુધી જ	નથી
બંધારણીય સુધારા	બન્ને ગૃહ	સમાન	નથી

---

🎯 RRB NTPC – Expected Questions

• Session કેટલા પ્રકારના? → 3

• Budget Session ક્યારે? → ફેબ્રુઆરી

• Money Bill ક્યાં રજૂ થાય? → Lok Sabha

• Money Bill નક્કી કોણ કરે? → Speaker

• Joint sitting કયા બિલ માટે? → Ordinary Bill

---

✍️ One-line Final Revision

સંસદમાં ત્રણ અધિવેશન થાય છે – બજેટ, ચોમાસું અને શિયાળુ, જ્યારે બિલો સામાન્ય, નાણાકીય, મની અને બંધારણીય સુધારા જેવા પ્રકારના હોય છે, જેમાં મની બિલ પર લોકસભાની સર્વોચ્ચ સત્તા હોય છે.

🏛️ અધિવેશન (Session) – One-liner Questions (RRB NTPC)

1️⃣ સંસદનું અધિવેશન કોણ બોલાવે છે?
👉 રાષ્ટ્રપતિ

2️⃣ બે અધિવેશન વચ્ચે મહત્તમ કેટલો સમય હોઈ શકે?
👉 6 મહિના

3️⃣ અધિવેશન સંબંધિત બંધારણીય કલમ કઈ છે?
👉 કલમ 85

4️⃣ સંસદના અધિવેશન કેટલા પ્રકારના હોય છે?
👉 3

5️⃣ સૌથી લાંબું અધિવેશન કયું છે?
👉 બજેટ અધિવેશન

6️⃣ બજેટ અધિવેશન સામાન્ય રીતે ક્યારે થાય છે?
👉 ફેબ્રુઆરીથી મે

7️⃣ ચોમાસું અધિવેશન ક્યારે થાય છે?
👉 જુલાઈથી ઓગસ્ટ

8️⃣ શિયાળુ અધિવેશન ક્યારે થાય છે?
👉 નવેમ્બરથી ડિસેમ્બર

9️⃣ વાર્ષિક બજેટ કયા અધિવેશનમાં રજૂ થાય છે?
👉 બજેટ અધિવેશન

🔟 પ્રશ્નોત્તરી સમય (Question Hour) મુખ્યત્વે ક્યારે હોય છે?
👉 અધિવેશન દરમિયાન

---

📜 બિલના પ્રકાર – One-liner Questions (RRB NTPC)

11️⃣ બિલ એટલે શું?
👉 કાયદાનો પ્રસ્તાવ

12️⃣ સામાન્ય બિલ કયા વિષય પર હોય છે?
👉 નાણાકીય સિવાયના વિષય પર

13️⃣ સામાન્ય બિલ ક્યાં રજૂ થઈ શકે?
👉 લોકસભા અથવા રાજ્યસભા

14️⃣ સામાન્ય બિલમાં સંયુક્ત બેઠક (Joint Sitting) થાય છે?
👉 હા

15️⃣ નાણાકીય બિલ ક્યા ગૃહમાં રજૂ થાય છે?
👉 લોકસભા

16️⃣ નાણાકીય બિલ અને મની બિલ એક જ છે?
👉 ના

17️⃣ મની બિલ માત્ર ક્યાં રજૂ થાય છે?
👉 લોકસભા

18️⃣ મની બિલ પર અંતિમ નિર્ણય કોણ કરે છે?
👉 લોકસભાનો અધ્યક્ષ (Speaker)

19️⃣ રાજ્યસભા મની બિલ કેટલા દિવસ સુધી રાખી શકે?
👉 14 દિવસ

20️⃣ રાજ્યસભા મની બિલમાં સુધારો કરી શકે?
👉 ના

---

⭐ High-Scoring Tricky One-liners

21️⃣ મની બિલમાં સંયુક્ત બેઠક થઈ શકે?
👉 ના

22️⃣ બંધારણીય સુધારા બિલ માટે કઈ બહુમતિ જરૂરી છે?
👉 વિશેષ બહુમતિ

23️⃣ બંધારણીય સુધારા બિલમાં Joint Sitting થાય છે?
👉 ના

24️⃣ ખાનગી સભ્ય બિલ કોણ રજૂ કરે છે?
👉 મંત્રી સિવાયનો સભ્ય

25️⃣ ખાનગી સભ્ય બિલ કયા દિવસે રજૂ થાય છે?
👉 શુક્રવાર

26️⃣ સૌથી વધારે પ્રશ્ન કયા બિલ પરથી પૂછાય છે?
👉 મની બિલ

27️⃣ કર, કર્જ અને સંચિત નિધિ કયા બિલમાં આવે?
👉 મની બિલ

28️⃣ રાજ્યસભા કયા બિલ પર સૌથી નબળી છે?
👉 મની બિલ

29️⃣ કયા બિલ પર લોકસભાની સર્વોચ્ચ સત્તા છે?
👉 મની બિલ

30️⃣ અધિવેશન વગર સંસદ કાર્ય કરી શકે?

👉 ના