RRB NTPC - ભારતીય બંધારણ માં નાગરિકો માટે નિર્ધારિત મૂળભૂત ફરજો

 

🔷 મૂળભૂત ફરજો શું છે?

ભારતીય બંધારણ માં નાગરિકો માટે નિર્ધારિત
👉 નૈતિક + નાગરિક જવાબદારીઓ = Fundamental Duties

📌 કલમ: 51A (51 - ક )
📌 કોને લાગુ: માત્ર નાગરિકોને
📌 કોર્ટમાં enforce? ❌ સીધી રીતે નહીં (Non-Justiciable)

---

🧠 ફરજો શા માટે ઉમેરાઈ?

• નાગરિકોમાં શિસ્ત + દેશપ્રેમ વધે

• અધિકારો સાથે જવાબદારીનો સંતુલન રહે

• લોકશાહી મજબૂત બને

---

🏛️ કઈ સુધારાથી ઉમેરાઈ?

✅ 42મો બંધારણ સુધારો, 1976

• મૂળરૂપે 10 ફરજો ઉમેરાઈ

➕ 86મો બંધારણ સુધારો, 2002

• 11મી ફરજ ઉમેરાઈ (માતા-પિતાની જવાબદારી)

📌 Exam Trap:

• 42nd Amendment → Duties (1976) ✔️

• 86th Amendment → Education related duty (2002) ✔️

---

🟩 તમામ 11 મૂળભૂત ફરજો (Article 51A {51 ક } ) — LINE BY LINE

1️⃣ બંધારણ, રાષ્ટ્રધ્વજ અને રાષ્ટ્રગીતનો માન રાખવો

2️⃣ સ્વતંત્રતા સંગ્રામના આદર્શોનું પાલન

3️⃣ ભારતની એકતા અને અખંડિતતા જાળવવી

4️⃣ દેશની રક્ષા કરવી અને રાષ્ટ્રીય સેવા માટે તૈયાર રહેવું

5️⃣ સૌહાર્દ, ભાઈચારું અને સ્ત્રીઓના ગૌરવનું રક્ષણ

6️⃣ ભારતની સંયુક્ત સંસ્કૃતિનું સંરક્ષણ

7️⃣ પર્યાવરણનું રક્ષણ (વન, નદી, વન્યજીવન)

8️⃣ વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણ, માનવતા અને સુધારાની ભાવના

9️⃣ જાહેર સંપત્તિનું રક્ષણ

🔟 હિંસાનો ત્યાગ

1️⃣1️⃣ 6–14 વર્ષની વયના બાળકોને શિક્ષણ આપવાની જવાબદારી

(86મો સુધારો)

📌 Most Asked Duties:
👉 Environment (7), Scientific temper (8), Education (11)

---

⚖️ અધિકારો vs ફરજો (Quick Exam Point)

• અધિકારો → રાજ્ય સામે રક્ષણ

• ફરજો → નાગરિકની જવાબદારી

• ફરજો ક્યારેય suspend નથી થતી (Emergencyમાં પણ)

---

❗ મહત્વના EXAM FACTS (RRB NTPC)

• ફરજો ન્યાયિક રીતે enforce નથી

• પરંતુ કાયદા બનાવતી વખતે આધાર બને

• Supreme Court એ ઘણી વખત Duties ને interpret કરી છે

• માત્ર નાગરિકો માટે (Foreigners માટે નહીં)

---

🧠 ONE-LOOK MEMORY TRICK

• 42 = Duties start (10)

• 86 = Education add (11)

• 51A (51 ક ) = Duties Article