RRB NTPC - દિલ્લી સલ્તનત

 

🏰 દિલ્લી સલ્તનત (Delhi Sultanate)

(History | RRB NTPC | High Scoring Topic)

---

🔶 દિલ્લી સલ્તનત – ઓળખાણ

• ભારતમાં મુસ્લિમ શાસનનો પ્રારંભ

• સમયગાળો: 1206 ઈ.સ. – 1526 ઈ.સ.

• રાજધાની: દિલ્લી

📌 Exam Line:
👉 દિલ્લી સલ્તનત = મધ્યકાલીન ભારતની શરૂઆત

---

🏛️ દિલ્લી સલ્તનતના વંશો (5 Dynasties)

દિલ્લી સલ્તનત કુલ 5 વંશોમાં વહેંચાયેલી છે 👇

1️⃣ ગુલામ વંશ
2️⃣ ખિલજી વંશ
3️⃣ તુઘલક વંશ
4️⃣ સૈયદ વંશ
5️⃣ લોધી વંશ

📌 Most Repeated Question:
👉 કુલ વંશ = 5

---

1️⃣ ગુલામ વંશ (Slave Dynasty)

🔹 સ્થાપક

• કુતુબુદ્દીન ઐબક (1206)

🔹 મુખ્ય શાસકો

• કુતુબુદ્દીન ઐબક

• ઇલ્તુતમિશ

• રઝિયા સુલતાન

🔹 મહત્વપૂર્ણ બાબતો

• કુતુબ મિનારની શરૂઆત – ઐબક

• ઇલ્તુતમિશ દ્વારા પૂર્ણ

• રઝિયા = ભારતની પ્રથમ મહિલા સુલતાન

📌 Exam Line:
👉 રઝિયા સુલતાન = પ્રથમ મહિલા શાસક

---

2️⃣ ખિલજી વંશ (Khilji Dynasty)

🔹 સ્થાપક

• જલાલુદ્દીન ખિલજી

🔹 સૌથી પ્રસિદ્ધ શાસક

• અલાઉદ્દીન ખિલજી

🔹 મુખ્ય સુધારા

• બજાર નિયંત્રણ (Price Control)

• સૈન્ય સુધારા

• દક્ષિણ ભારત પર આક્રમણ

📌 Exam Favourite:
👉 બજાર નિયંત્રણ = અલાઉદ્દીન ખિલજી

---

3️⃣ તુઘલક વંશ (Tughlaq Dynasty)

🔹 સ્થાપક

• ગિયાસુદ્દીન તુઘલક

🔹 પ્રસિદ્ધ શાસક

• મુહંમદ બિન તુઘલક

🔹 પ્રયોગો (Experiments)

• રાજધાની બદલાવ (દિલ્લી → દૌલતાબાદ)

• તાંબાની નોટો (Token Currency)

📌 Exam Line:
👉 નિષ્ફળ પ્રયોગો = મુહંમદ બિન તુઘલક

---

4️⃣ સૈયદ વંશ (Sayyid Dynasty)

🔹 સ્થાપક

• ખિઝર ખાન

🔹 ખાસ બાબત

• કમજોરી શાસન

• તૈમૂરના આક્રમણ પછી સ્થાપના

📌 Exam Line:
👉 સૌથી નબળો વંશ = સૈયદ

---

5️⃣ લોધી વંશ (Lodi Dynasty)

🔹 સ્થાપક

• બહલોલ લોધી

🔹 છેલ્લો શાસક

• ઇબ્રાહિમ લોધી

🔹 અંત

• 1526 – પ્રથમ પાણીપત યુદ્ધ

• બાબરે ઇબ્રાહિમ લોધીને હરાવ્યો

📌 Exam Line:
👉 દિલ્લી સલ્તનતનો અંત = પ્રથમ પાણીપત યુદ્ધ

---

🧾 વહીવટી વ્યવસ્થા (Administration)

• સુલતાન = સર્વોચ્ચ શાસક

• ઈકતા પ્રણાલી (Iqta System)

• મંત્રીઓ:

  • વઝીર (નાણાં)

  • અરિઝ-એ-મુમાલિક (સૈન્ય)

📌 Exam Line:
👉 ઈકતા પ્રણાલી = જમીન આવક વ્યવસ્થા

---

🕌 કલા અને સ્થાપત્ય

• કુતુબ મિનાર

• ક્વવત-ઉલ-ઇસ્લામ મસ્જિદ

• તુઘલક કિલ્લા

📌 Exam Line:
👉 કુતુબ મિનાર = દિલ્લી સલ્તનતનું પ્રતીક

---

🧠 RRB NTPC Golden One-Liners

✔️ દિલ્લી સલ્તનત = 1206–1526
✔️ કુલ વંશ = 5
✔️ પ્રથમ સુલતાન = કુતુબુદ્દીન ઐબક
✔️ પ્રથમ મહિલા શાસક = રઝિયા
✔️ બજાર નિયંત્રણ = અલાઉદ્દીન ખિલજી
✔️ નિષ્ફળ પ્રયોગ = મુહંમદ બિન તુઘલક
✔️ અંત = પ્રથમ પાણીપત યુદ્ધ

🏰 દિલ્લી સલ્તનત – One Liner Questions

(RRB NTPC Level)

---

🔹 સામાન્ય

1️⃣ દિલ્લી સલ્તનતનો સમયગાળો કયો છે?
👉 1206 ઈ.સ. – 1526 ઈ.સ.

2️⃣ દિલ્લી સલ્તનતની રાજધાની કઈ હતી?
👉 દિલ્લી

3️⃣ દિલ્લી સલ્તનતમાં કુલ કેટલા વંશ હતા?
👉 પાંચ

4️⃣ દિલ્લી સલ્તનતનો અંત કઈ લડાઈથી થયો?
👉 પ્રથમ પાણીપત યુદ્ધ (1526)

5️⃣ દિલ્લી સલ્તનત પછી કયો શાસનકાળ શરૂ થયો?
👉 મુઘલ શાસન

---

1️⃣ ગુલામ વંશ (Slave Dynasty)

6️⃣ ગુલામ વંશના સ્થાપક કોણ હતા?
👉 કુતુબુદ્દીન ઐબક

7️⃣ દિલ્લી સલ્તનતના પ્રથમ સુલતાન કોણ હતા?
👉 કુતુબુદ્દીન ઐબક

8️⃣ કુતુબ મિનારની શરૂઆત કોણે કરી?
👉 કુતુબુદ્દીન ઐબક

9️⃣ કુતુબ મિનાર પૂર્ણ કોણે કર્યો?
👉 ઇલ્તુતમિશ

🔟 ‘સિલ્વર ટાંકા’ ચલાવનાર સુલતાન કોણ હતો?
👉 ઇલ્તુતમિશ

1️⃣1️⃣ ભારતની પ્રથમ મહિલા સુલતાન કોણ હતી?
👉 રઝિયા સુલતાન

---

2️⃣ ખિલજી વંશ (Khilji Dynasty)

1️⃣2️⃣ ખિલજી વંશના સ્થાપક કોણ હતા?
👉 જલાલુદ્દીન ખિલજી

1️⃣3️⃣ ખિલજી વંશનો સૌથી પ્રસિદ્ધ શાસક કોણ હતો?
👉 અલાઉદ્દીન ખિલજી

1️⃣4️⃣ બજાર નિયંત્રણ (Price Control) કોના સમયમાં લાગુ થયું?
👉 અલાઉદ્દીન ખિલજી

1️⃣5️⃣ દક્ષિણ ભારત પર આક્રમણ કોણે કર્યું?
👉 અલાઉદ્દીન ખિલજી

1️⃣6️⃣ અલાઉદ્દીન ખિલજીની નીતિ કઈ હતી?
👉 સૈન્ય શક્તિ મજબૂત કરવી

---

3️⃣ તુઘલક વંશ (Tughlaq Dynasty)

1️⃣7️⃣ તુઘલક વંશના સ્થાપક કોણ હતા?
👉 ગિયાસુદ્દીન તુઘલક

1️⃣8️⃣ નિષ્ફળ પ્રયોગો માટે કયો સુલતાન પ્રસિદ્ધ છે?
👉 મુહંમદ બિન તુઘલક

1️⃣9️⃣ રાજધાની બદલવાનો પ્રયોગ કોણે કર્યો?
👉 મુહંમદ બિન તુઘલક

2️⃣0️⃣ તાંબાની નોટો (Token Currency) કોણે શરૂ કરી?
👉 મુહંમદ બિન તુઘલક

2️⃣1️⃣ ‘બુદ્ધિશાળી પરંતુ અયોગ્ય શાસક’ કોને કહેવાય છે?
👉 મુહંમદ બિન તુઘલક

---

4️⃣ સૈયદ વંશ (Sayyid Dynasty)

2️⃣2️⃣ સૈયદ વંશના સ્થાપક કોણ હતા?
👉 ખિઝર ખાન

2️⃣3️⃣ સૈયદ વંશ કયા આક્રમણ પછી સ્થાપિત થયો?
👉 તૈમૂરના આક્રમણ પછી

2️⃣4️⃣ દિલ્લી સલ્તનતનો સૌથી નબળો વંશ કયો હતો?
👉 સૈયદ વંશ

---

5️⃣ લોધી વંશ (Lodi Dynasty)

2️⃣5️⃣ લોધી વંશના સ્થાપક કોણ હતા?
👉 બહલોલ લોધી

2️⃣6️⃣ દિલ્લી સલ્તનતનો છેલ્લો સુલતાન કોણ હતો?
👉 ઇબ્રાહિમ લોધી

2️⃣7️⃣ ઇબ્રાહિમ લોધીને કોણે હરાવ્યો?
👉 બાબર

2️⃣8️⃣ પ્રથમ પાણીપત યુદ્ધમાં કોણ જીત્યું?
👉 બાબર

---

🧾 વહીવટી વ્યવસ્થા

2️⃣9️⃣ દિલ્લી સલ્તનતમાં જમીન આવક પ્રણાલી શું કહેવાતી?
👉 ઇકતા પ્રણાલી

3️⃣0️⃣ વઝીર કયા વિભાગનો મંત્રી હતો?
👉 નાણાં વિભાગ

3️⃣1️⃣ સૈન્ય વિભાગનો વડો કોણ હતો?
👉 અરિઝ-એ-મુમાલિક

---

🕌 કલા અને સ્થાપત્ય

3️⃣2️⃣ દિલ્લી સલ્તનતનું પ્રતીક સ્મારક કયું છે?
👉 કુતુબ મિનાર

3️⃣3️⃣ ક્વવત-ઉલ-ઇસ્લામ શું છે?
👉 મસ્જિદ

3️⃣4️⃣ તુઘલક શૈલીની ખાસિયત શું હતી?
👉 સાદી અને મજબૂત ઇમારતો

---

🧠 Super Rapid Revision

3️⃣5️⃣ પ્રથમ સુલતાન = ?
👉 કુતુબુદ્દીન ઐબક

3️⃣6️⃣ પ્રથમ મહિલા શાસક = ?
👉 રઝિયા સુલતાન

3️⃣7️⃣ બજાર નિયંત્રણ = ?
👉 અલાઉદ્દીન ખિલજી

3️⃣8️⃣ નિષ્ફળ પ્રયોગ = ?
👉 મુહંમદ બિન તુઘલક

3️⃣9️⃣ સૌથી નબળો વંશ = ?
👉 સૈયદ વંશ

4️⃣0️⃣ અંત = ?
👉 પ્રથમ પાણીપત યુદ્ધ