RRB NTPC - નગરપાલિકા વ્યવસ્થા

 

1️⃣2️⃣ નગરપાલિકા વ્યવસ્થા

(Municipal System / Urban Local Government)

નગરપાલિકા વ્યવસ્થા =
👉 શહેરી વિસ્તારો માટેનું સ્થાનિક સ્વરાજ્ય
👉 શહેરોમાં લોકશાહીને મજબૂત બનાવવાની વ્યવસ્થા

📌 ગ્રામ્ય વિસ્તાર = પંચાયતી રાજ (73મો સુધારો)
📌 શહેરી વિસ્તાર = નગરપાલિકા (74મો સુધારો)

---

🟢 74મો બંધારણીય સુધારો (74th Constitutional Amendment)

📌 વર્ષ

• 1992 (અમલ: 1993)

📌 હેતુ

✔️ શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજ્યને બંધારણીય દરજ્જો
✔️ નગરપાલિકાઓને સત્તા અને જવાબદારી
✔️ શહેરી વિકાસમાં લોકોની ભાગીદારી

---

📜 બંધારણીય આધાર

• ભાગ 9-A (Part IX-A)

• કલમ 243-P થી 243-ZG

📌 RRB NTPC Line
👉 “74મો સુધારો = Urban Local Government”

---

🟡 નગરપાલિકા (Municipality / Nagar Palika)

📌 શું છે?

મધ્યમ કદના શહેરો માટેની નગર સ્વરાજ્ય સંસ્થા.

---

👥 રચના

• પ્રમુખ / અધ્યક્ષ

• કાઉન્સિલર (સભ્યો)

👉 સીધી ચૂંટણી દ્વારા પસંદગી

---

🔑 મુખ્ય કાર્યો

✔️ સફાઈ અને સ્વચ્છતા
✔️ પાણી પુરવઠો
✔️ રસ્તા અને સ્ટ્રીટ લાઇટ
✔️ જન્મ–મૃત્યુ નોંધણી
✔️ શહેરી વિકાસ યોજનાઓ

📌 Exam Line
👉 “Nagar Palika = Medium City Government”

---

🔵 મહાનગરપાલિકા (Municipal Corporation)

📌 શું છે?

મોટા શહેરો અને મહાનગરો માટેની શક્તિશાળી નગર સંસ્થા

---

👥 રચના

• મેયર

• કાઉન્સિલર

• મ્યુનિસિપલ કમિશનર (પ્રશાસકી વડા)

---

🔑 મુખ્ય કાર્યો

✔️ મોટા સ્તરના વિકાસ કાર્યો
✔️ જાહેર પરિવહન
✔️ આરોગ્ય અને શિક્ષણ
✔️ ટેક્સ વસૂલાત (Property Tax)

📌 RRB Trick
👉 “Big City = Municipal Corporation”

---

🧠 74મા સુધારાની મુખ્ય વિશેષતાઓ (VERY IMPORTANT)

✔️ 5 વર્ષનો કાર્યકાળ
✔️ SC/ST માટે અનામત
✔️ મહિલાઓ માટે 1/3 અનામત
✔️ રાજ્ય ચૂંટણી આયોગ
✔️ રાજ્ય નાણાં આયોગ

📌 Exam Favorite
👉 “Municipality Term = 5 Years”

---

📊 નગરપાલિકા vs મહાનગરપાલિકા

મુદ્દો	નગરપાલિકા	મહાનગરપાલિકા
વિસ્તાર	મધ્યમ શહેર	મોટું શહેર
વડા	પ્રમુખ	મેયર
સત્તા	ઓછી	વધારે
વસ્તી	ઓછી	વધુ

---

⚡ Exam Tricks (Must Remember)

👉 74મો સુધારો = Urban Local Government
👉 Part IX-A = Municipalities
👉 City (Medium) = Nagar Palika
👉 Metro / Big City = Municipal Corporation
👉 Term = 5 Years

---

✅ FINAL CONFIRMATION (RRB NTPC)

✔️ 74th Amendment – COVER
✔️ Nagar Palika – COVER
✔️ Municipal Corporation – COVER
✔️ Structure + Articles + Exam Lines – COVER

📝 Municipality – One-Liner Questions

(RRB NTPC Level | Gujarati Medium)

---

🟢 નગરપાલિકા વ્યવસ્થા – સામાન્ય

1️⃣ નગરપાલિકા વ્યવસ્થા કયા વિસ્તાર માટે છે?
👉 શહેરી વિસ્તાર

2️⃣ નગરપાલિકા વ્યવસ્થાને બંધારણીય દરજ્જો કયા સુધારાથી મળ્યો?
👉 74મો બંધારણીય સુધારો

3️⃣ 74મો બંધારણીય સુધારો ક્યારે અમલમાં આવ્યો?
👉 1993

4️⃣ નગરપાલિકા વ્યવસ્થા બંધારણના કયા ભાગમાં છે?
👉 ભાગ 9-A (Part IX-A)

5️⃣ નગરપાલિકા સંબંધિત કલમો કઈ છે?
👉 243-P થી 243-ZG

6️⃣ Urban Local Government નો અર્થ શું?
👉 શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજ્ય

---

🟡 નગરપાલિકા (Municipality / Nagar Palika)

7️⃣ નગરપાલિકા કયા પ્રકારના શહેર માટે હોય છે?
👉 મધ્યમ કદના શહેર

8️⃣ નગરપાલિકા કયા સ્તરે કાર્ય કરે છે?
👉 શહેર સ્તરે

9️⃣ નગરપાલિકાના વડાને શું કહે છે?
👉 પ્રમુખ / અધ્યક્ષ

10️⃣ નગરપાલિકાના સભ્યોને શું કહે છે?
👉 કાઉન્સિલર

11️⃣ નગરપાલિકાની પસંદગી કેવી રીતે થાય છે?
👉 સીધી ચૂંટણીથી

12️⃣ જન્મ–મૃત્યુ નોંધણી કોણ કરે છે?
👉 નગરપાલિકા

13️⃣ સફાઈ અને પાણી પુરવઠાની જવાબદારી કોની છે?
👉 નગરપાલિકા

---

🔵 મહાનગરપાલિકા (Municipal Corporation)

14️⃣ મહાનગરપાલિકા કયા શહેર માટે હોય છે?
👉 મોટા શહેરો / મહાનગરો

15️⃣ મહાનગરપાલિકાના વડાને શું કહે છે?
👉 મેયર

16️⃣ મહાનગરપાલિકાનો વહીવટી વડો કોણ હોય છે?
👉 મ્યુનિસિપલ કમિશનર

17️⃣ Property Tax કોણ વસૂલે છે?
👉 મહાનગરપાલિકા

18️⃣ મોટા શહેરી વિકાસ કાર્યો કોણ કરે છે?
👉 મહાનગરપાલિકા

19️⃣ મહાનગરપાલિકાની સત્તા નગરપાલિકા કરતાં કેવી હોય છે?
👉 વધારે

---

🟣 74મો બંધારણીય સુધારો – વિશેષતાઓ

20️⃣ નગરપાલિકાનો કાર્યકાળ કેટલો છે?
👉 5 વર્ષ

21️⃣ નગરપાલિકામાં મહિલાઓ માટે કેટલું અનામત છે?
👉 1/3

22️⃣ SC/ST માટે નગરપાલિકામાં શું જોગવાઈ છે?
👉 અનામત

23️⃣ નગરપાલિકાની ચૂંટણી કોણ કરાવે છે?
👉 રાજ્ય ચૂંટણી આયોગ

24️⃣ નગરપાલિકાની આર્થિક સ્થિતિ કોણ તપાસે છે?
👉 રાજ્ય નાણાં આયોગ

25️⃣ 74મો સુધારો કઈ બાબત સાથે જોડાયેલ છે?
👉 શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજ્ય

---

⚡ Comparison / Exam Trick One-Liners

26️⃣ 73મો સુધારો =
👉 ગ્રામ્ય સ્થાનિક સ્વરાજ્ય

27️⃣ 74મો સુધારો =
👉 શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજ્ય

28️⃣ Medium City =
👉 નગરપાલિકા

29️⃣ Big City / Metro =
👉 મહાનગરપાલિકા

30️⃣ Municipality Term =
👉 5 વર્ષ